امروزه مدیریت یکی از ارکان اساسی اداره جوامع است، زیرا ترکیب و تلفیق مناسب عوامل موجود و ایجاد هماهنگی میان آنها در نتیجه تصمیم گیری صحیح برای رسیدن به هدف مورد نظر حاصل می شود.

جامعه امروزی را می توان به درستی جامعه دانش خواند. یک جامعه بدون دانش اصولاً غیرقابل تصور است. اگر جامعه ای به دانش بها ندهد، بی تردید رو به زوال است. در عصر انفجار دانش و اطلاعات، دانش امروزی برای فردا کهنه و منسوخ است.

علوم کنونی فوق العاده تخصصی شده اند و هیچ فردی نمی تواند امیدوار باشد که به طور کامل بر یک دانش بشری احاطه یافته است یا خواهد یافت. با گسترش وتخصصی شدن دانش، مطالعه و بررسی سازمان و نحوه سلوک و رفتار اعضای سازمانی نیز در چند سال گذشته موضوع تحقیق پژوهشگران در رشته های علوم اداری، جامعه شناسی، اقتصاد و... قرار گرفته است.

تا اواخر قرن ۱۹ میلادی دانش مدیریت مانند سایر علوم در قلمرو فلسفه ها قرار داشت و در اوایل قرن ۲۰، علم مدیریت مانند علوم پزشکی و مهندسی در شماره یک علم مستقل مورد توجه قرار گرفت.

تصمیم گیری

تصمیم گیری فرایندی را تشریح می کند که از طریق آن، فرد راه حل مسئله ای را مشخص می کند. تصمیم گیری به زبان ساده عبارت است از فرایند و انتخاب یک سلسله عملیات برای حل یک مشکل معین. در اخذ یک تصمیم می توان زمینه ای را که برای کارمند مهم است (تا حدودی) فراهم کرد تا بتواند نسبت به مدیر اعتماد پیدا کند و بداند که اجرای یک مسئله که درباره آن بحث شده به نفعش است.

وقتی که کارکنان در جریان تصمیم ها باشند، می دانند که افکار آنان نیز مهم است و اگر فرد دریابد بر خلاف آنچه تصور کرده به خود و افکارش اهمیت داده نشده است نه تنها به اجرای آن نمی پردازد، بلکه با اتکا به سازمان غیررسمی و حتی فشار افکار، از به اجرا در آمدن آن نیز جلوگیری می کند.

اگر مدیریت را به عنوان مرجع تصمیم گیری در زمینه برنامه ریزی و استفاده از عوامل و منابع برای دستیابی به اهداف تعیین شده تعریف کنیم، مشاهده خواهیم کرد که مدیریت خوب تاثیری اساسی در تجربه زندگی تقریبا همه افراد باز می کند. به عنوان انسان در حال رشد و تکامل باید قبول کنیم که مهارتها و اصول ضروری برای مدیریت های موفق خیلی مشکل نیست، با درک صحیح این مهارتها و اصول، افراد می توانند مدیران لایق و کارایی در همه سطوح باشند، هم در سازمانهای بزرگ، هم در گروه های کوچک و هم در زندگی شخصی و خانوادگیشان.

جوهر اساسی مدیریت، اتخاذ تصمیم است. هر مدیری باید برای انجام وظایف خود مانند، برنامه ریزی، سازماندهی، رهبری، هماهنگی و کنترل تصمیم گیری کند. تصمیم گیری به معنی انتخاب وگزینش در همه موقعیتهای زندگی روزمره انسان ظاهر می شود.

نقش مشارکت در تصمیم گیری

منظور از مشارکت در یک سیستم مدیریتی آن است که در آن اعضا سازمان در تصمیم هایی که اتخاذ می شود، صاحب نفوذ هستند. کمیسیون، جلسه، شورا، بحث و مذاکره های گروهی، صندوق پیشنهادها و نظرخواهی و مراجعه به افکار و عقاید عمومی از جمله مکانیسمها و تدابیری است که به وسیله آن می توان فکر و نظرهای مختلف را از افراد و منابع مختلف جمع آوری کرد.

فرض بر این است که جمع آوری و در نظر گرفتن این آرا و عقاید، می تواند در تصمیم گیری و در برنامه ریزی بهتر و صحیح تر موثر باشد. بسیاری از دانشمندان علوم رفتاری معتقدند که اگر در سازمان دموکراسی بیشتری برقرار شود و اگر برخلاف آنچه نظریه پردازان سنتی توصیه می کنند، در سازمان تاکید کمتری بر سلسله مراتب و اتکای کمتری بر قدرت و اختیار رسمی باشد، سازمان از ارزشمندی بیشتری برخوردار خواهد بود.

دموکراسی در سازمان اجتناب ناپذیر است و مفاهیم سنتی موجود در مدلهایی از قبیل مدل بوروکراسی و برای سازمانهای مدرن امروزی مناسب نیست.

بر اثر مطالعه های گسترده ای که «لیکرت» و تیم تحقیقاتی او انجام داده اند، چهار سبک مدیریت تشخیص داده شده است که لیکرت آنها را بر حسب میزان مشارکت کارمند در تصمیم گیری سیستم یک، دو، سه و چهار نامگذاری کرده است.

در سیستم یک، تمامی تصمیم ها را مدیر می گیرد و مبنای تصمیم گیری، حفظ و تامین منافع تصمیم گیرنده است، ولی در سیستم چهار که لیکرت آن را سیستم مدیریت مشارکتی می نامد بر مشارکت گروهی و دخالت فعالانه و سازنده هر یک از اعضای سازمان در تصمیم گیریهای مربوط به کارشان تاکید بسیار شده است.

مدیر در سیستم چهار، مدیری است در تمامی امور، اعتماد و اطمینان کامل به کارمند خود دارد، از کارمند فکر و نظر می گیرد و از آن استفاده خوب و سازنده می کند و مدیری است که براساس میزان مشارکت کارمند در گروه براساس سهیم و موثر بودن او در فعالیت هایی از قبیل تعیین اهداف و پیشرفت به سوی اهداف، برای کارمند پاداش های مادی تعیین می کند، او مدیری است که یک شبکه ارتباطی گسترده در تمامی جهت ها، میان رئیس و مرئوس و میان همکاران و هم قطاران به وجود می آورد و مدیریست که تصمیم گیری را منحصر به گروه خاصی در سازمان نمی داند، خود و کارمندانش همیشه مانند یک تیم و یک گروه عمل می کنند.

حالا با این شرایط می توان نتیجه گرفت که تصمیم گیری در سیستم مدیریت باید براساس عقل جمعی صورت پذیرد و جمع سالاری باشد نه فردسالاری.

تهیه و تنظیم: عبدالعظیم شکاری بادی

منابع

۱ـ دکتر علی رضاییان، اصول مدیریت،‌ انتشارات تهران سال ۶۹

۲ـ دکتر مهدی الوانی، مدیریت عمومی نشر نی، چاپ پنجم سال ۱۳۷۱ تهران

۳ـ اسفندیار سعادت، فرایند تصمیم‌گیری در سازمان، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران بهمن ۷۲

۴ـ ابوالقاسم حکیمی‌پور، تصمیم‌گیری در مدیریت، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول ۱۳۷۶