مقدمه

قدرت یک مزیت رقابتی برمبنای کیفیت بالای محصول، هنگامی که اکثر شرکتها محصولات خود را بهبود می بخشند، رو به زوال است و رفته رفته کیفیت در محیط تولیدی به یک مسئله شناخته شده تبدیل می گردد، از این رو شرکتها باید به فکر گزینش سلاح رقابتی جدید باشند تا در آینده نیز بتوانند از مزیت رقابتی سود جویند. انعطاف پذیری ابزاری است که می تواند مبنای مزیت رقابتی قرار گیرد. در شرکتهای تولیدی، انعطاف پذیری به روشهای گوناگونی محقق می شود و شرکتهایی که روش تکنولوژی تولید انعطاف پذیر را به کار می بندند بیشتر از سایر شرکتها می توانند در برابر تغییرات سریع بازار، افزایش رضایت مشتری و افزایش سودآوری واکنش نشان دهند. به طوری که تحقیقات نشان می دهد اتخاذ و استفاده از روش تکنولوژی تولید انعطاف پذیر، سطح رقابت آینده یک سازمان را تعیین می کند.

تکنولوژی گروهی

از تکنولوژی گروهی که اصول علمی آن در سال ۱۹۵۸ میلادی توسط اپیتز (OPITZ) در آلمان بنا نهاده شد تعاریف و برداشتهای گوناگونی ارائه گردیده است. به طوری که عده ای از صاحبنظران (...,۱۹۹۸(BURBIDG ۵۷۹۱, DAVID BEN آن را یک فلسفه تولیدی جدید می دانند که معایب دو فلسفه تولید سفارشی و تولید انبوه را حذف و مزایای آنها را در خود جمع کرده است. گروهی دیگرFRAZIER, SPRIGGS. ) (۱۹۹۶ آن را یک سیستم تولیدی همانند دیگر سیستم های تولید از قبیل تولید ناب، تولید انعطاف پذیر و... بر می شمرند و برخی (۱۹۹۵(JENSEN, MALHOTRA. نیز به تکنولوژی گروهی فقط به عنوان یک نحوه استقرار نگاه کرده و آن را مترادف استقرار سلولی در نظر می گیرند. علی رغم برداشتهای متفاوت از تکنولوژی گروهی و پیدایش پیشرفتها در زمینه چگونگی به کارگرفتن آن طی دهه های گذشته اصول علمی آن ثابت بوده و تمامی صاحبنظران آن را استفاده از تشابهات موجود در قطعات برای طراحی و تولید بهتر محصولات می دانند.

تکنولوژی گروهی با تشکیل خانواده قطعات آغاز می گردد. از این رو قطعاتی که خصوصیات طراحی و تولیدی مشابهی دارند به روشهای مختلف کیفی از قبیل روش بازرسی چشمی VISUAL INSPECTION METHOD) )، روش تجزیه و تحلیل جریان تولید(PRODUCTION FLOW ANALYSIS METHOD=PFA) و... یا روشهای کمی برمبنای ضرایب شباهت شناسایی و در یک خانواده قرار می گیرند و هرخانواده در یک سلول تولید می گردد که انواع ماشینهای موردنیاز غیرمشابه در آن وجود دارند.

بدین ترتیب به کارگیری تکنولوژی گروهی مستلزم تغییراتی اساسی شامل آرایش مجدد دستگاهها و ماشین آلات از یک نحوه استقرار وظیفه ای FUNCTIONAL ) LAYOUT) به یک سری استقرارهای محصول گراPRODUCT ORIENTED ) LAYOUTS) است.

به دلیل اینکه در تولید سلولی همه قطعاتی که در یک سلول تولید می شوند، مشابه هستند، زمانهای تنظیم (SETUP TIME) نسبتاً کوتاه است و این زمانهای تنظیم کوتاهتر اندازه های دسته (BATCH) کوچکتر را از نظر اقتصادی توجیه می کند. دلیل مطلوبیت دسته های کوچکتر بدین خاطر است که منجر به مزایایی از قبیل زمانهای انتظارLEAD ) TIME) کوتاهتر، کار در جریان فرایندWORK IN PROCESS) )، نیازمندیهای فضایی، دورریختگی (SCRAP) و اصلاح (REWORK) کمتر و در نهایت کاهش هزینه ها می گردد.

اپراتورها در یک سلول تولیدی دارای عدم تمرکز وظایف بوده و نیازمند فراگیری چندین مهارت برای اداره بیش از یک ماشین در یک زمان واحد هستند که این موضوع خود به مزایایی از قبیل ردیابی سریعتر و آسانتر قطعه، پذیرش مسئولیت برای کیفیت و افزایش رضایت شغلی منجر می گردد.

کاربرد کدگذاری

چنانچه کدگذاری و طبقه بندی قطعات در روش تکنولوژی گروهی به کار گرفته شود و قطعات براساس یکی از طرحهای کدینگ، کدگذاری و طبقه بندی گردند مزایای حاصل از تکنولوژی گروهی دوچندان گردیده و انعطاف پذیری آن افزایش می یابد. از جمله کاربردهای یک سیستم کدگذاری در یک محیط تکنولوژی گروهی می تواند در طراحی قطعات و محصولات باشد که طراح نیاز به طراحی مجدد یک قطعه جدید نداشته و با فراخوانی قطعات مشابه در پایگاه داده های سیستم کدگذاری می تواند قطعه جدید را باتوجه به قطعات مشابه سریعتر و ساده تر طراحی کرده و از دوباره کاری پرهیز کند. از جمله کاربردهای دیگر آن در برنامه ریزی فرایند است و هر زمان که قطعه جدیدی طراحی می شود، طراح فرایند، طرحهای موجود را بررسی کرده و تصمیم می گیرد کدام ماشین ابزار باید قطعه جدید را تولید کند و کدام عملیات و باچه توالی باید انجام شود.

کدگذاری در محیط تکنولوژی گروهی می تواند در زمینه های دیگر نظیر خریدو فروش برای کاهش تعداد خریدهای انواع مختلف قطعه و ارائه خدمات بهتر به مشتریان هنگامی که سفارشهایی دریافت می شود و همچنین استفاده بهینه از شرایط استثنایی در بازار و ارائه منطقی و سریعتر قیمت نیز کاربرد داشته باشد.

نتایج انعطاف پذیری

تکنولوژی گروهی با داشتن مزایایی چون طراحی آسانتر قطعات، استانداردشدن تعویض و تنظیم ابزار و کاهش تنظیم ها، کاهش حمل ونقل مواد، کنترل بهتر تولید و کاهش کار در جریان فرآیند، طراحی دقیقتر و ساده تر فرایند و نهایتاً افزایش رضایت کارکنان می تواند انعطاف پذیری را به عنوان یک مزیت رقابتی برای سازمان به ارمغان آورده و به کیفیت بالای محصول، سودآوری و ارائه خدمات بهتر به مشتریان منجر گردد.

الف ) بهبود کیفیت محصول: بهبود کیفیت محصول در تکنولوژی گروهی به دلایل زیر حاصل می شود. نخست: چون اپراتورها در یک سلول، مجموعه قطعات مشابهی را تولید می کنند در تولید آن قطعات مهارت خاصی می یابند لذا اشتباهات کمتری خواهند داشت. دوم: اینکه چون اندازه دسته ها در تکنولوژی گروهی کمتر می شود به هنگام بروز یک اشتباه در یک دسته، قطعات معیوب کمتری تولید می شود و نهایتاً: به دلیل نزدیکی ایستگاههای کاری در یک سلول، اپراتورهای ماشین عموماً با همه عملیات در سلول آشنایی دارند و این عامل به آنها اجازه می دهد که بیشتر اشتباهاتی را شناسایی کنندکه طی عملیات قبلی ایجادشده بودند.

ب ) بهبود سودآوری: تکنولوژی گروهی و انعطاف پذیری به وجود آمده از طریق آن، سود یک شرکت را به وسیله کاهش هزینه ها، افزایش ظرفیت و بهبود در فرآیند تخمین هزینه ها افزایش می دهد.

پایین آوردن هزینه های تولیدی در تکنولوژی گروهی از طریق کاهش زمانهای تنظیم و کاهش حمل ونقل مواد، کاهش کار در جریان ساخت و در نتیجه آزادشدن سرمایه و کاهش زمان طراحی محصول جدید و... که به کاهش هزینه های سربار کمک می کنند به دست می آید.

افزایش ظرفیت نیز از طریق کاهش زمانهای تنظیم ایجاد می شود، بدین ترتیب که در زمانهای تنظیم هیچ محصولی تولید نمی شود. بنابراین، هنگامی که کاهشی در زمانهای تنظیم به وجود آید، زمان ذخیره شده می تواند به تولید محصولات اضافی اختصاص یابد و به سودآوری منجر شود.

باوجود سیستم های کدگذاری و طبقه بندی قطعات، شرکتها کار تخمین هزینه های تولیدی و ارائه قیمتهای پیشنهادی برای محصولات سفارشی را سریعتر و بهتر انجام می دهند که این تخمین بهتر هزینه ها به کاهش عوامل نامطمئن محیطی می انجامد و به سودآوری شرکت کمک می کند.

ج ) بهبود ارائه خدمت به مشتری: یکی از مهمترین جنبه های انعطاف پذیری تکنولوژی گروهی در ارائه خدمات بهتر به مشتریان متبلور می گردد که به وضعیتهای جدید رقابتی منجر خواهد شد و این بهبود و افزایش سطوح خدمت به مشتری در بخشهای زیر مطرح است:

۱) کاهش زمانهای انتظار (تاخیر): سلولهای تولیدی چنانکه پیش از این ذکر گردید زمانهای انتظار را کاهش می دهند. این کاهش زمانهای انتظار به شرکتها در پاسخگویی بیشتر به مشتریان کمک می کند و هنگامی که مشتریان برای حداقل کردن سطح موجودیهای خود کوشش می کنند. توانایی برآوردن نیاز آنها با یک زمان تاخیر کوتاه می تواند ارائه خدمتی بهینه به آنان باشد. بخصوص شرکتهایی که سیستم های تولید به موقع (JIT) را به کار می گیرند، تامین کنندگان آنها باید سعی کنند زمانهای تاخیر را کاهش دهند و سطح موجودیهای آنها را به حداقل برسانند.

۲) تعهدات تحویلی مطمئن تر: یک بخش مهم از جوابگویی در برابر مشتریان برآوردن انتظارات آنان است. تکنولوژی گروهی از طریق کاهش زمانهای انتظار به شرکتها در تخمین تاریخهای تحویل کمک می کند تا تعهدات تحویلی مشتریان خود را به موقع برآورده سازند.

۳) ردیابی ساده وضعیت سفارش: هنگامی که مشتری در مورد وضعیت سفارش جستجو می کند پرسنل تولید و فروش به راحتی می توانند سلولی را که در آن قطعه یا محصول موردنظر تولید می شود ردیابی کرده و اطلاعات موردنظر را در اختیار مشتری قرار دهند. از این گذشته چون سلولهای کاری از کار در جریان فرایند(WIP) کمتری برخوردارند. پیداکردن موقعیت یک سفارش خاص با سرعت امکان پذیر است.

۴) کاهش زمان طراحی محصول جدید: چنانکه شرکتی بخواهد بازار یک کالای جدید را به خود اختصاص دهد و نخستین شرکتی باشد که به بازار یک محصول جدید وارد می شود کوتاه کردن دوره های زمانی طراحی می تواند یک منبع مزیت رقابتی برای وی محسوب گردد. در این زمینه چنانکه پیش از این ذکر گردید، سیستم های کدگذاری و طبقه بندی کالا می توانند زمان طراحی محصولات جدید را کاهش دهند.

۵) استانداردکردن آسانتر اجزاء فرعی محصول: استانداردکردن اجزاء فرعی محصول (تمرکز بر شناخت وجوه اشتراک محصولات واجزاء فرعی)، تعمیر و تعویض قطعات موردنیاز برای ارائه خدمت به مشتریان را کاهش می دهد. در طول زمان شرکت سطح بالایی از اشتراکات در طراحیها را به دست می آورد و از این رهگذر تعداد طراحیهای مختلف یا قطعاتی که شرکت تولید می کند محدود می شود. افزایش اشتراکات اجزاء فرعی، به یک شرکت در نگهداری سطح پایین تری از موجودیهای موردنیاز برای نگهداری، تعمیرات و عملیات MRO) )کمک می کند. بدین ترتیب بااستانداردشدن اجزاء فرعی، شرکتها می توانند هزینه موجودی و سطح خدمت به مشتری را به عنوان قسمتی از استراتژی رقابتی خود متعادل کنند.

۶) پایگاه داده های در دسترس برای فروشندگان: سیستم کدگذاری و طبقه بندی برمبنای تکنولوژی گروهی می تواند به عنوان ابزاری باارزش برای فروش تلقی گردد. چنانکه پایگاه داده هایی که در آن اطلاعات مربوط به محصولات و قطعات گنجانده شده، می تواند به عنوان یک کاتالوگ با انعطاف پذیری بالا برای فروشندگان محسوب شود و چنانچه نیازهای مشتریان با محصولات موجود برآورده نمی شود، فروشنده به جستجوی محصولات مشابه در پایگاه داده ها می پردازد که آن محصول می تواند برای نیازهای مشتری مستقیماً استفاده گردد یا تغییراتی در آن ایجاد شود.

بدین ترتیب، اتخاذ تکنولوژی گروهی می تواند وضعیت رقابتی یک شرکت در بازار را با مجهزشدن به مزیت رقابتی موجود (انعطاف پذیری) بهبود دهد و زمانی که کیفیت محصول دیگر نمی تواند به عنوان مبنایی برای مزیت رقابتی قلمداد گردد، انعطاف پذیری بر مبنای تکنولوژی گروهی می تواند سلاحی جدید برای رقابت محسوب شود، که خود تضمین کننده کیفیت بالای محصول خواهد بود و علاوه بر آن به بهبود سودآوری و ارائه خدمات بهتر به مشتریان نیز می انجامد و ورود سازمان به بازارهای متغیر و رقابتی جدید را تسهیل می کند.

http://system.parsiblog.com/

روح الله تولایی

منابع:

۱- MINGYUAN, CHEN. (۲۰۰۱). "AMODEL FOR INTEGRATED PRODUCTION PLANNING IN CELLUAR MANUFACTURING SYSTEMS", INTEGRATED MANUFACTURING SYSTEMS. VOL ۱۲, NUMBER ۴ PP ۲۷۲۵-۲۸۴

۲- DAVID BEN-ARIEH, (۱۹۹۸), "ANALYSIS OF A DISTRIBUTED GROUP TECHNOLOGY METHODOLOGY."" COMPUTERS AND INDUSTRIAL ENGENEERING, VOL ۳۵ PP. ۶۹-۷۲.

۳- JOHN B.JENSEN; MANOJK. MALHOTRA; PATRICK R.PHILIPOOM. (۱۹۹۵) MACHINE DEDICATION AND PROCESS FLEXIBILITY IN A GROUP" TECHNOLOGY ENVIRONMENT" JOURNAL OF OPERATION MANAGEMENT VOL ۱۴,PP ۱۹-۳۹

۴- FRAZIER. GREOGORY V, SPRIGGS. MARK T (۱۹۹۶). "ACHIEVING COMPETITIVE ADVANTAGE THROUGH GROUP TECHNOLOGY", BUSINESS HORIZONS, MAY/JULY ۱۹۹۶ -VOL ۳۹.P۸۳ ۵- BURBIDE, J.L., ۱۹۷۵, "THE INTRODUCTION OF GROUP TECHNOLOGY", .۱۹۷۵HEINEMANN, LONDON, U-K,

۶- N.L.HYER AND U.WEMMERLOV, "GROUP TECHNOLOGY AND PRODUCTIVITY" HARVARD BUSINESS REVIEW ۶۲.NO. ۴. (JULY-AUGUST ۱۹۸۴):۱۴۰-۱۴۹