▪ تكامل كمكهای رایانه ای:

تكامل كمكهای رایانه ای از دهه ۶۰ تا به حال را می توان در شكل شماره دو مشاهده كرد.

▪ برنامه ریزی نیازمندی مواد MRP:

در گذشته بیشتر مراوده هـــــای تجاری با كاغذ انجام می شدند بنابراین وقتی كه رایانه ها وارد تجارت شدند افراد می خواستند كه فعالیتهای زنجیره تامین خودكار شود. اولین برنامه ها در اوایل دهه ۱۹۶۰ فقط بخش كوچكی از زنجیره تامین را پشتیبانی می كردند مثل سیستم های مدیریت موجودی و برنامه ریزی تفصیلی تولیدی. این چنین كاربردهایی در زمینه های وظیفه ای و مستقل از یكدیگر گسترش پیدا كردند و این باعث انحراف بیشتر طی زمان شد و ادغام آنها را مشكل تر می ساخت.

اندكی بعد مشخص شد بین تعدادی از فعالیتهای زنجیره تامین وابستگی وجود دارد.در ابتدا این امر درمورد برنامه ریزی تفصیلی تولید، مدیریت موجودی و برنامه های خرید روشن گردید و درنتیجه درهمین اثنا مدل برنامه ریزی نیازمندی مواد اختراع شد. اما طی زمان بعضی كاربردهای برنامه ریزی نیازمندی مواد شكست خوردند. یكی از دلایل اصلی این گونه شكستها این بود كه عملیــات خرید موجودی برنامه ریزی تفصیلی به طور نزدیكی هم با منابع مالی و هم منابع نیروی انسانی مرتبط است اما این موارد در بسته های برنامه ریزی نیازمندی مواد گنجانده نمی شدند. تشخیص این شكستها به یك نرم افزار و متدولوژی برنامه ریزی نیازمندی مواد پیشرفته منجر شد كه برنامه ریزی منابع تولید (MRPII) نام گرفت.

▪ برنامه ریزی منابع تولید (MRPII):

برنامه ریزی منابع تولیدی ازطریق هماهنگ كردن فعالیتهای انجام گرفته در بخشهای كاری مختلف شركت و به كارگیری یك پایگاه اطلاعاتی مشترك، یكپارچگی داخلی را آسان می سازد. این موضوع اطمینان می بخشد كه همه به استفاده از اطلاعات بروز مشغول بوده و یك نسخه مشترك به كار می برند. از برنامه ریزی منابع تولید می توان برای برنامه زمانبندی ظرفیت، حمل كالا، نگهداری، تعمیرات و غیره (وظایف MRP) استفاده كرد و ازطرف دیگر می توان جهت برنامه ریزی امورمالی نیز جریانات نقدینگی را پیش بینی كرد. اما این برنامه ریزی نیز كامل نبود و نیاز به هماهنگی تمام منابع و فعالیتهای موسسه حتی در قسمتهای غیرتولیدی نیز احساس می شد. درنتیجه تكامل ادامه پیداكرد و به برنامه ریزی منابع موسسه (ERP) منجر شد كه برنامه ریزی منابع تولید (MRPII) را به فعالیتهای دیگر در تمام مجموعه گستراند.

▪ برنامـه ریزی منابع موسسه (ERP):

پیشرفت رایانه ای شدن خدمات موسسه به مشتری یك چالش جدید را به وجود آورد، چگونگی كنترل همه فرایندهای اصلی تجاری به وسیله طراحی نرم افزاری بر خط (ONLINE)، راه حل یكپارچه شناخته شده به عنوان برنامه ریزی منابع موسسه یك فرایند اداره همه منابع و استفاده از آنها دركل مجموعه با یك رفتار هماهنگ است، این فرایند شامل برنامه ریزی و اداره استفاده از همه منابع موسسه است و هدف اصلی آن یكپارچه كردن همه بخشها، منابع و وظایف یك شركت در یك سیستم اطلاعاتی واحد است كه بتواند همه نیازهای موسسه را تامین كند. برای مثال، ورود یك سفارش اجازه دستیابی فوری به موجودی، داده های محصول، سابق حساب مشتری و اطلاعات دوره سفارش را می دهد. دستیابی به اطلاعات بهره وری، كیفیت و سودآوری را بالا می برد و رضایت مشتریان را افزایش می دهد. در اواخر دهه ۱۹۹۰ سیستم های برنامه ریزی منابع موسسه شروع به گسترش در زنجیره تامین كردند تا تامین كنندگان، مشتریان و انسجام وظیفه ای برای یكپارچگی با مشتری و برای اداره ارتباطات با تامین كنندگان و فروشندگان. اما برنامه ریزی موسسه هرگز برای پشتیبانی كامل زنجیره تامین درنظر گرفته نشد. راه حلهای برنامه ریــــزی منابع موسسه در اطراف مراوده های تجاری متمركز می شدند. به عنوان مثال آنها پشتیبانی تصمیم گیری موردنیاز برای پاسخگویی سریع به تغییرات لحظه ای در تامین، تقاضــا، نیروی كار یا ظرفیت را ارائه نمی كردند. دومین نسل برنامه ریزی منابع موسسه بر این نقصان غلبه كرد.

▪ دومین نسل برنامه ریزی منابع موسسه (ERP/SCM):

برنامه ریزی منابع موسسه سنتی در مدیریت فعالیتهای اجرایی مثل دستمزد و حقوق، موجودی و فرایند سفارش توانایی داشت و درعین حال این مراوده ها را خودكار می كردند. گزارشهای ایجاد شده به وسیله سیستم های برنامه ریزی منابع موسسه برای برنامه ریزان، آماری درباره آنچه در شركت درمورد هزینه ها و عملكرد مالی انجام می شد ارائه می دادند اما گزارشهای این سیستم ها (ERP سنتی) یك عكس فوری از تجارت را در یك نقطه از زمـــان ارائه می كرد و آنها از برنامه ریزی مستمری كه مركز برنامه ریزی زنجیره تامین است برنامه ریزی كه برای تصفیه و بالابردن برنامه هنگام تغییرات و اتفاقــات افتاده صورت می گیرد پشتیبانی نمی كردند. برای انجام این گونه پشتیبانی برای بخشهای زنجیره تامین، شركتها از نرم افزار SCM استفاده كردند. اما راه حل SCM نیاز به هماهنگی و بعضی وقتها به اطلاعات ارائه شده به وسیله نرم افزار ERP را داشت. بنابراین نیاز به ادغام این دو نرم افزار احساس شد. یك روش برای ادغام این دو این است كه قابلیتهای كاركردی SCM را به ERP اضافه كنیم. قابلیتهایی از قبیل هوش تجاری و پشتیبانی تصمیم گیری. هوش تجاری به تجزیه و تحلیل انجام شده به وسیلـــــه DSS، EIS، كندوكاو داده ها و سیستم های هوشمند اشاره دارد. از قابلیتهای دیگر می توان به ادغام با سیستم های مدیریت پایگاه داده و صفحه های گسترده در EXCELL اشاره كرد. بسته های نرم افزاری با این قابلیتهای كاركردی اضافه شده، دومین نسل برنامه ریزی منابع موسسه (ERP/SCM) را ارائه می دهد كه شامل نه تنها پشتیبانی تصمیم گیری است بلكه شامل مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)، تجارت الكترونیك (EC) و كندوكاو و انباداری داده ها نیز هست. بعضی از سیستم های ERP/SCM حتی شامل مدیریت دانش نیز هستند.

● زنجیره تامین هوشمند:

زنجیره تامین هوشمند (SUPPLY CHAIN INTELLIGENCE=SCI) به داشتن هوش مصنوعی (AI) در راه حلهــای نرم افزاری زنجیره تامین اشاره دارد. زنجیره تامین هوشمند توانایی تصمیم گیری استراتژیك به وسیله تجزیه و تحلیل داده ها طی كل زنجیره تامین را فراهم می آورد.

▪ ادغام و یكپارچگی سیستم ها:

سیستم های مجزا و وظیفه ای به بخشهای مختلف اجازه نمی داد كه با یكدیگر به زبان یكسانی ارتباط داشته باشند و كاركنان در بیشتر مواقع اطلاعاتی را كه نیاز دارند به سادگی نمی توانند به دست آورند. موارد زیر را می توان ازمنافع محسوس و نامحسوس یكپارچگی (ادغام) سیستم ها برشمرد:

▪ منافع محسوس:

كاهش موجودی، كاهش پرسنل، بهبود بهره وری، بهبود مدیریت فروش، بهبود چرخه مالی، كاهش هزینه فناوری اطلاعات، كاهش هزینه تداركات، بهبود مدیریت صندوق، افزایش سود، كاهش هزینه لجستیك، كاهش هزینه نگهداری، تحویل به موقع.

▪ منافع نامحسوس:

وضوح اطلاعات، فرایند بهبودیافته، پاسخگویی به مشتری، استانداردسازی، انعطاف، جهانی شدن. مشهودترین نوع ادغام، ادغام بخشهای زنجیره تامین و یا ادغام اطلاعاتی است كه بین بخشها در جریان است.

اما نوع دیگری از ادغام نیز وجــود دارد كه در زنجیره های ارزشی اتفاق می افتد. مفهوم زنجیره ارزشی فعالیتهای اولیه یك سازمان (لجستیك، عملیات و غیره)، فعالیتهای پشتیبانی (زیرساختار، منابع انسانی، فناوری و غیره) و ارزش خالصی كه به وسیله هر فعالیت به طور مكرر به خدمات یا محصول اضافه می شود را توصیف می كند. و هنگامی كه این زنجیره تا تامین كنندگان و مشتریان گسترش یابد و یكپارچه شود زنجیره ارزشی یكپارچه حاصل می شود لیكن باید توجه داشت كه زنجیره ارزش تنها مجموعه ای از فعالیتهای مستقل نیست، بلكه سیستمی از فعالیتهـــای وابسته به یكدیگرند. این فعالیتها می توانند با بهینه سازی و ایجاد هماهنگی به مزیت رقابتی منتهی گردند. برای مثال یك طرح محصول هزینه بر ممكن است هزینه های خدمت رسانی بعدی را كاهش دهد. به عبارت دیگر، زنجیره ارزشی یكپارچه عبارتست از فرایند همكاری كه همه فعالیتهای داخلی و خارجی درگیر در تحویل كالاهایی با ارزش دریافتی بیشتر برای مشتری نهایی را بهینـــه می كند. مثالی دیگر از یكپارچگی زنجیره تامین، سیستم هـــای توسعه محصول است كه به تامین كنندگان اجازه می دهد تا ازطریق اینترنت با مشتریان تماس بگیرند، ویژگیهای محصول را بیرون بیاورند و شرح و تصویری از فرایند تولید ببینند.

● تجــــارت الكترونیك و مدیریت زنجیره تامین

تجارت الكترونیك به عنوان یك نگرش عالی برای ارائه راه حلهایی برای مشكلات زنجیره تامین ارائه شده است. خیلی از فعالیتهای زنجیره تامین از گرفتن سفارش از مشتری تا تدارك اجزاء می تواند به وسیله تجارت الكترونیك صورت پذیرد.

▪ انواع فعالیتهــــای تجارت الكترونیك در زنجیره تامین:

ـ فعالیتهای بالادست:

چندین مدل ابداعی تجارت الكترونیك می تواند فعالیتهای بالادست زنجیـــره تامین را بهبود دهد. این مدل ها به طور عمومی به عنوان تدارك الكترونیكی (E PROCUREMENT) توصیف شده اند كه با عناوین مناقصه، ارائه كاتالوگ به خریدار و تدارك از طریق خرید گروهی شناخته می شوند.

ـ فعالیتهای داخلی:

فعالیتهای داخلی مشتمل بر فعالیتهای فراتجاری تجارت الكترونیك هستند. این فعالیتها از ورود سفارش تا جریان محصول، ثبت فــــــروش و حمل و نقل درجه بندی می شوند كه معمولاً ازطریق اینترانت منسجم اداره می شوند.

ـ فعالیتهای پایین دست:

فعالیتهای مذكور با فروش برخط مرتبطند. دو مدل عمومی این فعالیتها عبارتند از:

۱) فروش در سایت وب شركت: در این روش خریداران كاتالوگهای الكترونیكی كالاهای موردنیاز را موردبررسی قرار می دهند.

۲ ) مزایده: مزایده های الكترونیكی چرخه و زنجیره تامین را كوتاه و در هزینه های لجستیكی و اداری صرفه جویی می كنند. این مراوده ها معمولاً B۲Bو B۲C نامیده می شوند.

▪ مبادله ها (EXCHANGE):

مبادلات الكترونیكی موقعیتهای مركزی مبتنی بر وب هستند كه در آن خریداران و فروشندگان به طور پویا با هم درارتباطند. تجارت الكترونیك برنامه ریزی منابع موسسه: هنگامی كه خیلی از شركتها سیستم برنامه ریزی منابع موسسه داشتند و درعین حال نیاز به تجارت الكترونیك در مواجهه با برنامه ریزی منابع موسسه، این نیاز احساس شد كه این دو ادغام شوند. تجارت الكترونیك و برنامه ریزی منابع موسسه ادغامی منطقی به معنی توسعه سیستم برنامه ریزی منابع موسسه موجود با پشتیبانی تجارت الكترونیك است. مشكل این نگرش این است كه نرم افزار برنامه ریزی منابع موسسه خیلی پیچیده و غیرقابل انعطاف است و این موضوع به دست آوردن ادغامی آسان و كارا را مشكل می كرد. مشكل دیگر این بود كه سیستم های برنامه ریزی منابع موسسه تمایل به تمركز بر كاربردهای اداری داشتند درحالی كه تجارت الكترونیك بر كاربردهای مقابل اداری ازقبیل فعالیتهای فروش، گرفتن سفارش، سرویس مشتری و مدیریت ارتباط با مشتریان تمركز داشت.

● فعالیتهای تجارت الكترونیك

محصولات دیجیتالی در ایجاد و حركت خیلی ارزانتر و سریعتر از محصولات فیزیكی هستند.

جایگزینی اسناد الكترونیكی به جای اسناد كاغذی سرعت، صحت و هزینه انتقال اسناد را بهبود می دهد.

جایگزینی ارتباطات سیستم پیغام الكترونیكی به جای فاكس، تلفن، تلگرام و درنتیجه كاهش هزینه ارتباطات.

تبدیل ساختاربندی زنجیره تامین از خطی به قطبی كه باعث همكاری و ارتباط بهتر می شود.

تجارت الكترونیك می تواند زنجیره تامین را كوتاه كند و موجودی را به حداقل برساند.

نوآوری و خود مسیریـــــابی حمل و نقل می تواند نیاز به جریان اطلاعات را بین شركتها و تهیه كنندگان كاهش دهد.

مركز خرید و فروش الكترونیكی باعث كارایی در خرید و فروش می شود.