مأموریت اصلی مؤسسات آموزش عالی، تربیت یادگیرندگان مادام العمر است. با این فرض که افراد دارای قابلیتها و توانایی های ذهنی استدلال و تفکر انتقادی هستند. دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی باید در طول دوره ها و دروس دانشگاهی به دانشجویان به عنوان عضوی از جامعه و همچنین شهروندان مطلع بیاموزند که چگونه یاد بگیرند. سواد اطلاعاتی کلید اصلی یادگیری مادام العمر می باشد. برای سنجش میزان سواد اطلاعاتی افراد لازم است استانداردهایی تعیین گردد. یکی از استانداردهای تعیین شده برای سنجش سواد اطلاعاتی «استانداردهای قابلیت سواد اطلاعاتی برای آموزش عالی»۱ است که در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرد. استانداردها همچنین شامل فهرستی از بازده ها برای سنجش پیشرفت دانشجویان در کسب سواد اطلاعاتی است. این بازده ها به عنوان راهنما برای استادان، کتابداران و سایر کسانی که دنبال روشهایی برای اندازه گیری یادگیری دانشجویان در زمینة سواد اطلاعاتی هستند می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه:استانداردهای سواد اطلاعاتی/ استانداردهای شایستگی/ آموزش عالی/ ابزارهای سنجش/ فناوری اطلاعات

سواد اطلاعاتی

سواد اطلاعاتی عبارتست از ایجاد توانایی در افراد تا بتوانند تشخیص دهند چه وقت به اطلاعات نیاز دارند. همچنین، توانایی ذخیره کردن اطلاعات، ارزشیابی و استفاده مؤثر از آن را در زمان نیاز داشته باشند. سواد اطلاعاتی در جامعه ای که دائم در معرض تغییرات فناوری و همچنین در معرض منابع اطلاعاتی بیشماری قرار دارد لازم به نظر می رسد. ظهور و پیشرفت فناوریهای گوناگون اطلاعاتی موجب شده تا هر فرد با انبوهی از اطلاعات در محل تحصیل، در محل کار و در زندگی روزمره روبرو گردد. این اطلاعات به وسیله کتابخانه ها، منابع جامعه، سازمانهای خاص و همچنین اینترنت قابل دسترسی است. اکثر اطلاعات بدون گذشتن از هیچ فیلتری در دسترس همگان قرار می گیرد. بنابراین، سؤالاتی در مورد اعتبار، پایایی، ثبات و اصیل بودن آنها مطرح است. به علاوه این اطلاعات از منابع و رسانه های گوناگون نظیر متن (نوشته)، صدا، تصویر و کارهای گرافیکی در دسترس است. همه این موارد موجب می شود تا افراد با چالش های جدی در فهم اطلاعات و ارزشیابی آن روبرو باشند. از این رو، وجود اطلاعات به تنهایی موجب داشتن شهروندانی مطلع و آگاه نمی شود مگر اینکه آنها تواناییهای لازم برای استفاده مؤثر از اطلاعات را کسب کرده باشند. از طرف دیگر، سواد اطلاعاتی پایه و اساس یادگیری مادام العمر را فراهم می کند و برای کلیه سطوح تحصیلی و تمام محیط های یادگیری لازم و ضروری است. سواد اطلاعاتی موجب می شود تا فراگیران جستجوگریهای خود را توسعه بخشیده و به یادگیری خودگران دست یابند. فرد با سواد اطلاعاتی، دارای ویژگیها و تواناییهایی است از جمله اینکه او قادر است:

نوع، دامنه و میزان اطلاعات موردنیاز خود را تعیین نماید.

به اطلاعات موردنیاز به طور مؤثر و کارآ دسترسی پیدا نماید (پیدا کردن اطلاعات موردنیاز).

اطلاعات و منابع اطلاعاتی را به طور نقادانه مورد ارزشیابی قرار دهد.

اطلاعات انتخاب شده را با دانش پیشین تلفیق کند.

اطلاعات را به طور مؤثر برای رسیدن به اهداف خاص استفاده نماید.

مسائل اجتماعی، اقتصادی و حقوقی پیرامون استفاده و دسترسی به اطلاعات را از نظر اخلاقی و قانونی بداند.

سواد اطلاعاتی و فنّاوری اطلاعات

سواد اطلاعاتی به مهارتهای فناوری اطلاعات وابسته است. فرد باسواد از نظر فناوری اطلاعات قادر است تا رایانه ها، نرم افزارهای کاربردی، پایگاههای داده و فناوریهای دیگر را برای انجام امور گوناگون مربوط به تحصیل، حرفه و امور شخصی خود به کار گیرد. بنابراین افرادی که مایل هستند تا به سواد اطلاعاتی دست یابند ابتدا باید مهارتهای تکنولوژیکی مربوطه را کسب کنند. گزارش سال ۱۹۹۹ انجمن ملی اطلاعات در مورد تفاوت دو واژه فوق الذکر به شرح زیر می باشد. سواد اطلاعاتی شامل محتوا، ارتباطات، تجزیه و تحلیل، جستجوی اطلاعات و ارزشیابی آن می باشد در صورتی که فناوری اطلاعات بسیار فراتر از مفهوم سواد رایانه ای است و به فهم عمیق و رو به افزایش فناوری و استفاده ماهرانه از آن می پردازد. سواد اطلاعاتی آغازگر، حافظ و توسعه دهنده یادگیری مادام العمر است از طریق قابلیتهایی که فناوریها فراهم کرده اند.

سواد اطلاعاتی و آموزش عالی

مأموریت اصلی مؤسسات آموزش عالی، تربیت یادگیرندگان مادام العمر است. با این فرض که افراد دارای قابلیتها و توانایی های ذهنی استدلال و تفکر انتقادی هستند. دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی باید در طول دوره ها و دروس دانشگاهی به دانشجویان به عنوان عضوی از جامعه و همچنین شهروندان مطلع بیاموزند که چگونه یاد بگیرند. سواد اطلاعاتی کلید اصلی یادگیری مادام العمر می باشد. سواد اطلاعاتی توان دانشجویان را در ارزشیابی، مدیریت و استفاده از اطلاعات افزایش می دهد. فناوریهای اطلاعاتی نیز به فراگیر کمک می کند تا فارغ از محدودیتهای زمانی و مکانی به یادگیری بپردازد. برای سنجش میزان سواد اطلاعاتی افراد لازم است استانداردهایی تعیین گردد. یکی از استانداردهای تعیین شده برای سنجش سواد اطلاعاتی «استانداردهای قابلیت سواد اطلاعاتی برای آموزش عالی»۲ است که در قسمت بعد مورد بررسی قرار می گیرد.

قابلیت ها برای سواد اطلاعاتی شامل ۵ استاندارد و ۲۲ شاخص عملکردی است. تمرکز این استانداردها بر نیازهای دانشجویان آموزش عالی می باشد. استانداردها همچنین شامل فهرستی از بازده ها برای سنجش پیشرفت دانشجویان در کسب سواد اطلاعاتی می باشند. این بازده ها می تواند به عنوان راهنما برای استادان، کتابداران و سایر کسانی که دنبال روشهایی برای اندازه گیری یادگیری دانشجویان در زمینة سواد اطلاعاتی هستند، باشد. در کاربرد این استانداردها، مؤسسات آموزشی نیاز دارند تا مهارتهای فکری گوناگونی که بازده های گوناگون یادگیری به همراه دارند را شناسایی کنند. بنابراین، برای سنجش در این بازده ها به ابزارها و روشهای متفاوتی نیاز است. برای مثال، مهارتهای سطوح پایین و بالای طبقه بندی بلوم در این بازده ها وجود دارد. با مطالعه بازده ها می توان به اهداف رفتاری پی برد. بهتر است روشهای سنجش متناسب با مهارتهای تفکر مربوط به هر بازده به عنوان یک قسمت جدانشدنی از برنامه اجرایی مؤسسه در نظر گرفته شود. برای مثال، بازده های زیر نشاندهندة مهارتهای سطوح بالا و پایین تفکر می باشند.

مهارتهای تفکر «سطح پایین»:

بازده شماره (۲ ب) یا ۲،۲،۲ برای شناسایی کلیدواژه ها، مترادفها و اصطلاحات مربوط به اطلاعات موردنیاز جزو مهارتهای سطح پایین تفکر به شمار می آید.

مهارتهای تفکر «سطح بالا»:

بازده شماره (۳ ب) ۲..۳،۳ ترکیب اولیه را به سطوح بالاتر از مفاهیم انتزاعی گسترش می دهد تا فرضیه جدیدی بسازد که ممکن است به اطلاعات اضافی نیاز داشته باشد.

برنامة ارزشیابی سواد اطلاعاتی مشخص می کند که آنها در چه زمینه هایی نیاز به رشد و کار بیشتر دارند و همچنین اهداف دست یافته را مشخص می کند. همچنین به طور ضمنی به قانونگذاران مؤسسات کمک می کند که چگونه شهروندان و دانشجویانی تحصیلکرده و باسواد داشته باشند.

استاندارد اول

دانشجو با سواد اطلاعاتی باید بتواند ماهیت و وسعت اطلاعات را مشخص می کند:

شاخص های عملکرد

۱) دانشجو با سواد اطلاعاتی نیاز اطلاعاتی خود را مشخص می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) با شرکت در بحث های کلاسی، مصاحبت با همکلاسی های خود و همچنین بحثهای الکترونیکی موضوع تحقیق خود را مشخص و اطلاعات موردنیاز خود را شناسایی و مشخص می کند.

ب) مسئله مورد پژوهش را مشخص و سئوالهای پژوهش را تنظیم می کند.

پ) منابع عمومی اطلاعات را کشف می کند.

ت) نیاز اطلاعاتی تحقیق را تعریف و اصلاح می کند (مدیریت اطلاعات).

ث) برای اطلاعات موردنیاز مفاهیم اصلی و واژه های کلیدی مشخص می کند.

ج) تشخیص می دهد که اطلاعات موجود می تواند با تجربیات قبلی ترکیب شود. و یا براساس تجربیات قبلی تحلیل شود تا اطلاعات جدیدی ساخته شود.

۲) دانشجو با سواد اطلاعاتی، انواع منابع اطلاعاتی را با فرمتهای گوناگون مشخص و استفاده می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) چگونگی تهیه، سازماندهی و توزیع اطلاعات رسمی و غیررسمی را می شناسد.

ب) ارزش و تفاوتهای بالقوه منابع اطلاعاتی را در رسانه های گوناگون (برای مثال: چندرسانه ایها، پایگاه داده، سایتها، مجموعه داده ها، وسایل سمعی و بصری و کتاب) مشخص می کند.

پ) هدف و مخاطبین منابع بالقوه را شناسایی می کند.

ت) بین منابع اولیه و ثانویه تفاوت قایل می شود.

۳) دانشجو با سواد اطلاعاتی باید هزینه ها و فواید حاصل از اطلاعات موردنیاز را در نظر بگیرد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) قابلیت دسترسی به اطلاعات موردنیاز را مشخص می سازد و راهبردهای دستیابی به اطلاعات را تعیین می کند.

ب) امکان دستیابی به مهارت و یا زبان جدید را برای جمع آوری اطلاعات موردنیاز در نظر می گیرد.

پ) برای دستیابی به اطلاعات موردنیاز، زمان و برنامه مشخصی را در نظر می گیرد.

۴) دانشجو با سواد اطلاعاتی، ماهیت و وسعت اطلاعات موردنیاز را مورد ارزشیابی مجدد قرار دهد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) اطلاعات اولیه موردنیاز را برای تجدیدنظر، ویرایش و دوباره سازی مجدداً مرور می کند.

ب) ملاکها را برای اتخاذ تصمیم پیرامون انتخاب اطلاعات مشخص می کند.

استاندارد دوم

دانشجو با سواد اطلاعاتی، به اطلاعات موردنیاز به طور مؤثر و کار آ دسترسی پیدا می کند.

شاخصهای عملکرد

۱) دانشجو با سواد اطلاعاتی، مناسبترین روشهای جستجو و نظامهای بازیابی اطلاعات را برای دستیابی به اطلاعات موردنیاز انتخاب می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) روشهای مناسب جستجو را شناسایی می کند (برای مثال، روشهای زمینه یاب، شبیه سازی، تجارب آزمایشگاهی).

ب) فایده ها و قابلیت کاربرد روشهای گوناگون جستجو را پیدا می کند.

پ) وسعت، محتوا، و سازماندهی نظامهای بازیابی اطلاعات را جستجو می کند.

ج) مؤثرترین و کارآمدترین شیوه های دستیابی به اطلاعات را از میان روشهای جستجو و یا نظامهای بازیابی اطلاعات انتخاب می کند.

۲) دانشجو با سواد اطلاعاتی، راهبردهایی برای طرح جستجو انتخاب و آنها را اجرا می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) طرحی برای جستجوی متناسب با روش تحقیق (روش جستجو) می پروراند.

ب) کلیدواژه ها، مترادفها، و کلمات مناسب را برای جستجوی اطلاعات شناسایی می کند.

پ) لغات کنترل شده خاص آن رشته و یا منبع اطلاعاتی را انتخاب می کند.

ج) راهبرد جستجو را با استفاده از فرمانهای مناسب نظام بازیابی اطلاعات انتخاب می کند (برای مثال، عمل کننده های بول، اختصار کلمات و واژه ها، موتورهای جستجوگر، سازماندهنده های داخلی نظیر شاخص ها برای کتاب).

د) راهبرد جستجو را در نظامهای گوناگون بازیابی اطلاعات با تنوع واسط های کاربران و موتورهای گوناگون جستجو و همچنین استفاده از فرمان به زبانها، پروتکل ها و پارامترهای گوناگون اجرا می کند.

ز) در هنگام جستجو، پروتکلهای جستجوگر مناسب با رشته را به کار می گیرد.

۳) دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات را از شبکه اینترنت و یا منابع دیگر بازیابی می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) نظامهای گوناگون جستجو را در فرمتهای گوناگون بازیابی می کند.

ب) طرحها و نظامهای طبقه بندی گوناگون را برای استقرار منابع اطلاعاتی در داخل کتابخانه یا برای شناسایی سایتها و پایگاههای اطلاعاتی به کار می گیرد (برای مثال، نظامهای سرشناسه و یا نظامهای شماره گذاری).

ث) سرویسهای اینترنتی ویژه و یا سرویسهای شخصی موجود در مؤسسه را برای بازیابی اطلاعات موردنیاز به کار می گیرد (برای مثال، امانت بین کتابخانه ای/ تحویل اسناد توسط مؤسسات حرفه ای، مؤسسات تحقیقاتی و متخصصان پژوهش در جامعه).

ج) روشهای گوناگون پژوهش نظیر پیمایش، نامه، مصاحبه، و روشهای دیگر جمع آوری اطلاعات را به کار می برد.

۴) در هنگام نیاز، دانشجو با سواد اطلاعاتی راهبردهای جستجو را اصلاح می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) کمیت، کیفیت و تناسب نتایج جستجو را مورد سنجش و ارزشیابی قرار می دهد تا ببیند که آیا نظامهای بازیابی اطلاعات در اشکال گوناگون با روشهای متفاوت جستجو می تواند به کار گرفته شود.

ب) شکافها را در اطلاعات بازیابی شده شناسایی می کند تا تعیین کند که آیا راهبرد جستجو باید مورد تجدیدنظر و ویرای قرار بگیرد.

ج) جستجو را با راهبردهای تجدیدنظر شده تکرار می کند.

۵) دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات را از منابع مربوطه استخراج، ثبت و مدیریت می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) از میان فناوریهای گوناگون، مناسبترین آنها را برای استخراج اطلاعات انتخاب می کند (برای مثال، کپی کردن و چسباندن، نرم افزارهایی که کار فتوکپی را انجام می دهد، اسکنر، وسایل سمعی و بصری، یا وسایل برای کشف).

ب) نظامی را برای سازماندهی اطلاعات ایجاد می کند.

پ) منابعی که اطلاعات از آنها نقل شده یادداشت می کند تا در آینده به عنوان مأخذ از آنها استفاده کند.

ج) فناوریهای گوناگون را برای مدیریت اطلاعات انتخاب شده به کار می برد.

استاندارد سوم

دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات و منابع آنها را به طور نقادانه ارزشیابی می کند و اطلاعات انتخاب شده را به دانش پایه و یا نظام ارزشی قبلی خود تلقیق می کند.

شاخص های عملکرد

۱) دانشجو با سواد اطلاعاتی، عقاید اصلی جمع آوری شده از منابع گوناگون را خلاصه می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) متون را می خواند و عقاید اصلی را انتخاب می کند.

ب) مفاهیم موجود در متن را تفسیر کرده و به زبان خود آنها را بیان می کند.

ج) نقل قولهای مستقیم را کلمه به کلمه نقل می کند.

۲) دانشجو با سواد اطلاعاتی ملاکهایی را برای ارزشیابی اطلاعات و منابع آنها به کار می برد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) به منظور مشخص کردن اعتبار، ثبات، صحت، دقت و زمان انقضای اطلاعات، منابع آنها مورد بررسی و مقایسه قرار می گیرد.

ب) ساختار، منطق استدلالهای ارائه شده و یا روشها را تجزیه و تحلیل می کند.

پ) تعصب، خدعه و حیله، یا دستکاری اطلاعات را تشخیص می دهد.

ج) زمینه های فرهنگی، فیزیکی که اطلاعات در آنها ساخته شده را می شناسد و تأثیر زمینه را در تفسیر اطلاعات می فهمد.

۳) دانشجو با سواد اطلاعاتی، عقاید اصلی را با هم ترکیب می کند تا مفهوم جدیدی را بسازد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) ارتباط بین مفاهیم را می شناسد و آنها را براساس شواهد و مستندات با هم ترکیب می کند.

ب) فرضیات جدیدی را که به اطلاعات اضافه نیاز دارند مطرح می کند.

پ) رایانه و فناوریهای دیگر را به کار می برد (برای مثال، صفحه گسترده ها، پایگاه داده ها، چندرسانه ایها و وسایل سمعی و بصری).

۴) دانشجو با سواد اطلاعاتی، دانش جدید را با دانش قبلی مقایسه می کند تا به تناقضها، ارزشهای افزایش یافته و یا دیگر ویژگیهای اطلاعات پی ببرد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) مشخص می کند که آیا اطلاعات موجود برای تحقیق کافی است و یا به اطلاعات دیگری هم نیاز می باشد.

ب) ملاکهایی را به کار می برد تا تعیین کند که آیا اطلاعات موجود اطلاعاتی که از سایر منابع به دست آ مده است را نقض یا اثبات می کند.

ت) براساس اطلاعات جمع آوری شده به نتیجه گیری می پردازد.

ج) نظریه ها و تئوری ها را با تکنیکهای مناسب موضوع آزمایش می کند (به صورت تجربی و یا شبیه سازی).

د) دقت و صحت احتمالی را با در نظر گرفتن منابع اطلاعات، محدودیتهای ابزار و راهبردهای جمع آوری اطلاعات و همچنین مستدل بودن نتایج می سنجد.

ر) دانش جدید را با دانش قبلی تلفیق می کند.

ز) اطلاعاتی را که دال بر وجود شواهد و مدارک برای موضوع هستند را انتخاب می کند.

۵) دانشجو با سواد اطلاعاتی مشخص می کند که آیا دانش جدید تأثیری روی نظام ارزشی فرد دارد و سعی در تطبیق و رفع تفاوتها دارد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) نقطه نظرات متفاوت را در ادبیات تحقیق کشف می کند.

ب) تصمیم می گیرد که نقطه نظرات متفاوت را رد کند و یا آنها را بپذیرد.

۶) دانشجو با سواد اطلاعاتی، درک و تفسیر اطلاعات را از طریق گفتمان با دیگر افراد، با متخصصان موضوع، با افراد تجربه دار و استادکاران اعتبار می بخشد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) در بحث های کلاسی و مباحثات دیگر شرکت می کند.

ب) در کلاسهای درس الکترونیکی شرکت می کند و بحث و گفتمان پیرامون موضوع را در این کلاسها تشویق می کند.

ت) نظرات متخصصان را از روشهای گوناگون پیدا می کند (برای مثال، مصاحبه با آنها و یا از طریق گروههای بحث الکترونیکی۳).

۷) دانشجو با سواد اطلاعاتی، مشخص می کند که آیا تحقیق اولیه باید مورد تجدیدنظر واقع شود.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) مشخص می کند که نیاز اولیه اطلاعات ارضاء شده و آیا اطلاعات زیادتری موردنیاز است.

ب) راهبردهای جستجو را مرور می کند و مفاهیم اضافی را در هنگام نیاز تلفیق می کند.

ت) منابع به کار گرفته شده برای بازیابی اطلاعات را مرور می کند و آنها را توسعه می دهد.

استاندارد چهارم

دانشجو با سواد اطلاعاتی، به صورت انفرادی و یا گروهی، برای رسیدن به منظور خاصی از اطلاعات استفاده می کند.

شاخص های عملکرد

۱) دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات تازه و پیشین را برای تولید محصول و یا عملکرد جدیدی به کار می برد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق با دانشجو این است که:

الف) محتو را به شکلی تنظیم می کند که اهداف را حمایت کند و محصول و یا عملکردی را ایجاد کند (برای مثال، طرحها، دستنویسها و تابلوهای نمایش و فیلمنامه).

ب) دانش و مهارتهای حاصل از تجربیات را برای تولید دانش و یا عملکرد جدید در کنار هم قرار می دهد.

پ) از تلفیق دانش پیشین یا دانش ساخته شده (با استفاده از نقل قولها و یا تفسیرها) برای حمایت از محصول جدید و یا عملکرد استفاده می کند.

ت) متنهای دیجیتالی، تصاویر، داده ها را در هنگام نیاز در کنار هم قرار می دهد.

۲) دانشجو با سواد اطلاعاتی، فرآیند توسعه محصول و یا عملکرد را مورد تجدیدنظر قرار می دهد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) از اطلاعات حاصله، ارزشیابی های انجام گرفته و رد و بدل اطلاعات، مجله و یا دفترچه ای را تهیه می کند.

ب) بر موفقیت ها، شکست ها و راهبردهای دیگر تفکر می کند.

۳) دانشجو با سواد اطلاعاتی، محصول و یا عملکرد را با دیگران رد و بدل می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) مناسبترین شکل رسانه را برای انتقال محصول و یا عملکرد برای مخاطبین موردنظر انتخاب می :ند.

ب) برای تولید محصول و یا عملکرد از مجموعه ای از فناوریهای اطلاعاتی استفاده می کند.

پ) اصول طراحی و ارتباطات را در هم تلفیق می کند.

ت) به طور روشن و واضح با مخاطبین موردنظر ارتباط برقرار می کند.

استاندارد پنجم

دانشجو با سواد اطلاعاتی، بسیاری از موارد حقوقی، اقتصادی مربوط به دسترسی و استفاده از اطلاعات را می فهمد.

شاخص های عملکرد

۱) دانشجو با سواد اطلاعاتی بسیاری از موارد اخلاقی، قانونی و اقتصادی مربوط به اطلاعات و فناوری اطلاعات را می فهمد.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) موارد مربوط به امنیت و محرمانه بودن اطلاعات را در هر دو محیط سنتی و الکترونیکی می شناسد و در مورد آنها بحث می کند.

موارد مربوط به آزادی در مقابل دسترسی آزاد محور را تشخیص و در مورد آنها بحث می کند.

موارد مربوط به سانسور اطلاعات و آزادی انتشار اطلاعات را تشخیص و در مورد آنها بحث می کند.

مالکیت نبوع، حق کپی رایت۴ یا حق چاپ محفوظ، همچنین مواد با حق چاپ محفوظ را می شناسد.

۲) دانشجو با سواد اطلاعاتی، قوانین، مقررات و خط مشی های مربوط به دسترسی و استفاده از منابع اطلاعاتی را رعایت می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

با پذیرش قوانین و مقررات مربوطه در بحث های الکترونیکی شرکت می کند.

برای دسترسی به منابع اطلاعاتی از کلمه رمز و رمز عبور و یا فرمهای دیگر شناسایی شخص استفاده می کند.

خط مشی های سازمانها و یا مؤسسات را برای دسترسی به منابع اطلاعاتی پذیرفته و اجرا می کند.

از مجموعه منابع اطلاعاتی، وسایل و تسهیلات نظامهای اطلاعاتی به خوبی نگهداری می کند.

به روش قانونی، متن، داده، تصویر و یا صدا را بدست می آورد و آنها را منتشر می سازد.

مفهوم دزدی تألیفات و یا اختراعات را می فهمد و کار دیگران را به نام خودش نشان نمی دهد.

سیاستها و خط مشی های مؤسسه که مربوط به تحقیق هستند را می فهمد.

۳) دانشجو با سواد اطلاعاتی، از کسانی که در انتقال و یا تولید منابع اطلاعاتی برای ساخت محصول و یا انجام عملکرد نقش داشته اند تشکر و قدردانی می کند.

بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:

الف) سبک مناسب را برای استناد کردن مطالب انتخاب و به طور ثابت در نقل منابع استفاده می کند.

ب) برای کسب اجازه و یا گرفتن حق کپی رایت از نویسنده و یا تولیدکننده اقدام می کند.

استانداردهای فوق الذکر از استانداردهای ای سی آر ال۵ که توسط انجمن کتابخانه های پژوهش و کالج ها۶ در سال ۲۰۰۰ به تأیید متخصصان تکزاس رسیده است گرفته شده است.

به طور کلی، متخصصان عقیده دارند، بهترین روش باسواد کردن افراد از نظر اطلاعاتی گنجاندن سواد اطلاعاتی در عرض برنامة درسی و در تمام دوران تحصیل است. سواد اطلاعاتی در عرض برنامة درسی در دانشگاهها به همکاری همه جانبه هیأت علمی، مسئولیت کتابخانه ها و سایر مسئولان نیاز دارد. پایگاههای اطلاعاتی کتابخانه ها باید از طریق رایانه ها در همه جا قابل دسترسی باشند. آموزش مهارتهای لازم برای کسب سواد اطلاعاتی باید از مقاطع پیش دبستان و دبستان در برنامه درسی گنجانده شود و در مقاطع دبیرستان و دانشگاه ادامه یابد. بنابراین، برای تلفیق سواد اطلاعاتی در برنامه های درسی به همکاری نزدیک دو وزارتخانه آموزش عالی و وزارت آموزش و پرورش نیاز می باشد.

همچنین برای اجرای طرح سواد اطلاعاتی، تربیت نیروی انسانی متخصص ضروری است.

پی‌نوشت‌ها:

۱. Information Literacy Competency Standards for Higher Education

۲.Information Literacy Competency Standards for Higher Education

۳.Listservs

۴.Copyright

۵.ACRL Standards Committee

۶.Association of College and Research Libraries (ACRL)

منابع

American Library Association (ALA). (۱۹۸۹) Presidential Committee on Information Literacy, Final Report.

The National Forum on Information Literacy (NFL). (۱۹۹۰). Available: http://www.infolit.org/index.html .

American Association of School Libraries (AASL) and the Association of Educational Communications and Technology (AECT). (۱۹۹۸)

American Library Association Presidential Committee on Information Literacy (۱۹۹۸). Final Report. Available: http://infolit.org/document.html

http://www.flu.edu/-library/ili/iliweb.html

ACRL Standards Committee & Association of College and Research Libraries (ACRL) (۲۰۰۳). Information Literacy Competency Standards for Higher Education. Available: http://www.ala.org/content/navigation