در حال حاضر شاهد شکل گیری دنیایی تازه برای اعراب هستیم؛ دنیایی که سرشار از عناصر و مولفه هایی است که ابزارهای جنگ نرم خوانده می شوند. این ابزارهای مدرن، در نقطه مقابل ابزارهای سنتی قرار می گیرند که متکی به سلاح ها و جنگ افزارها بودند.

در روزهای حساسی که کشورهای عربی اکنون در حال سپری کردن آن هستند، ابزارهای مدرن ارتباطی و شبکه های اجتماعی به ابزارهایی برای جنگ نرم تبدیل شده اند. چنین ابزارهایی افراد را قادر ساخته است تا جوامع و احزابی مجازی تشکیل بدهند که از اهمیت قابل توجه و تاثیر بسزایی بر جوامع حقیقی برخوردار هستند. این جوامع مجازی به گونه ای سازماندهی و مدیریت می شوند که اخبار و اطلاعات روز را منتشر کرده و دیدگاه های ملی و بین المللی را درخصوص وضعیت کنونی خود جمع آوری کنند.

● بی اعتمادی اعراب به احزاب سنتی

این قدرت های تازه شکل گرفته بسیار تاثیرگذارتر از احزاب سیاسی سنتی هستند که عموما از شعارهایی که مطرح می کردند فاصله می گرفتند، دچار انحراف می شدند و سرانجام نفوذ و قدرتی بیش از اعضای منتخب مجلس هر کشور برای خود دست و پا می کردند. در حال حاضر در دنیای اعراب، احزاب سنتی متهم به بی عدالتی، فساد، ستمگری و استبداد هستند. این در حالی است که احزاب مجازی جدید از رسانه های معتبر و موثق، قابل اعتمادتر بوده و اعتبار بیشتری دارند؛ چرا که رسانه های کشورهای عربی اکنون اعتبار خود را به کلی از دست داده اند و مردم این کشورها حتی پیش بینی وضعیت آب و هوایی کشور خود از طریق این رسانه ها را نیز جدی نمی گیرند. این ابزارهای جدید سریع تر و شفاف تر عمل می کنند و پویایی بیشتری دارند. رژیم های دیکتاتوری اعراب همواره از مشاهده کارکردها و تاثیر همه گیر این ابزارها حیران و شگفت زده بوده اند.

با تمام این اوصاف، ابزارهای مدرن نیز عاری از خطا و اشتباه نیستند. چنان چه شاهد بوده ایم، بسیاری از این رسانه های جدید تحت نفوذ دشمن قرار گرفته و مورد بهره گیری رژیم های دیکتاتوری واقع شده اند. بسیاری از حکومت های دیکتاتوری منطقه تلاش کرده اند تا کنترل این ابزارها را در دست بگیرند و از آن برای ترویج و توسعه سیاست های خود استفاده کنند اما مفاهیمی که آنها از طریق این رسانه ها منتشر می کردند، چندان با مفاهیم ارائه شده از طریق رسانه های سنتی متفاوت نبود. پیام های آنها منسوخ و غیرمتداول بود و نمی توانست مخاطبین خود را قانع کند. بنابراین به نتایج عکس منجر می شد و بر نفرت مردم از این حکومت ها دامن می زد. با تمام این اوصاف، از طریق همین ابزارهای مدرن ارتباطی و رسانه های اجتماعی بود که آزادی بیان در جهان اعراب محقق شد و اخبار و اطلاعات به صورت گسترده در معرض دید عموم قرار گرفت و سرانجام مردم این کشورها توانستند حرف خود را به کرسی بنشانند.

● متهم شدن رسانه های مجازی توسط دیکتاتورهای عرب

جالب ترین مسئله درخصوص ابزارهای مدرن ارتباطی این است که آنها می توانند دائما عملکرد خود را اصلاح کرده و توسعه ببخشند، در دسترس گروه بیشتری از افراد قرار بگیرند و دیدگاه های مختلف را از طریق کلمات، صداها و تصاویر در سریع ترین زمان ممکن منتقل کنند. همین مسئله دائما دیکتاتوری های پیشین کشورهای عربی را وادار به پاسخگویی و بعضا عقب نشینی می کرد. رسانه های سنتی در صورتی که مخاطب نداشته باشند و تقاضا برای تولیدات شان کم باشد، با شکست مواجه شده و به راحتی حذف می شوند. حتی اگر با به کارگیری برخی شیوه ها همچنان به حیات خود ادامه دهند، مقایسه بی عدالتی مشهود در عملکرد آنها با نحوه عملکرد رسانه های اجتماعی در چنین کشورهایی موجب می شود که بتوانیم قضاوتی بهتر در خصوص کارکرد رسانه های جدید انجام داده و آنها را صاحب حق و اعتبار بدانیم. رژیم های دیکتاتوری کشورهای عربی همواره این رسانه های جدید را متهم به اشاعه دروغ کرده و آنها را آلت دست دولت های خارجی و بیگانگان دانسته اند. آنها به جای درک کارکرد این رسانه ها، فعالیت آنها را مشکلی جدی دانستند که باید هرچه سریع تر با آن به مقابله برخیزند. این در حالی است که شاید با پذیرفتن حضور این ابزارهای مدرن و بهره گیری از آنها می توانستند هرچه بیشتر به بقای خود تداوم ببخشند. مردم بی شماری از سراسر نقاط جهان، از کشورهای صنعتی گرفته تا ممالک جهان سومی، اکنون این رسانه های جدید را مورد استفاده قرار می دهند. البته کارکرد این رسانه ها در کشورهای مختلف، متفاوت است و هریک از این کشورها چنین رسانه هایی را در جهت اهداف متفاوتی به کار می گیرند.

● استفاده همه جانبه از رسانه های مدرن

با تمام این اوصاف، به کارگیری این ابزارهای مدرن، تجربه ای شگفت انگیز و مهیج است که البته هنوز تکمیل نشده و راه زیادی را پیش رو دارد. این رسانه ها همچنان در حال تغییر مداوم هستند و دائما اشکال و ابعاد جدیدی را دربرمی گیرند. همین تغییر و پویایی موجب می شود که تاثیرگذاری آنها دوچندان شود و هر روزه دامنه گسترده تری از افراد را شامل بشوند. این تاثیرگذاری فقط منحصر به حوزه های سیاسی نیست و ابعاد گسترده تری چون اقتصاد، تجارت، استخدام و بازار کار، حمایت از حقوق مصرف کنندگان، خانواده، خشونت ها و حوادث، قوانین مدنی، مبارزه با تبعیضات قومی، نژادی و جنسیتی، مقابله با فساد و انحراف و ترویج شفافیت و پاسخگویی را دربرمی گیرد. مردم کشورهای عربی در حال حاضر شاهد شکل گیری دنیایی تازه هستند که در آن قوانین تازه ای اعتبار پیدا می کند و گروه جدیدی از افراد، مسئولیت نقش های مهم کشور را عهده دار می شوند. برای تاکید بر اهمیت آنچه اکنون در جهان عرب در حال شکل گیری است و این که تغییرات منطقه چگونه در جهان طنین انداز شده است، می توان به ماجرای زیر استناد کرد.

● سفر بی بازگشت هیات کره شمالی به لیبی

معمر قذافی دیکتاتور پیشین لیبی از کشورهای خارجی درخواست کرده بود تا از دولت او پشتیبانی کنند. در همین راستا یک گروه ۲۲نفری از سوی کره شمالی راهی لیبی شدند. پس از سقوط دولت قذافی، کره شمالی به این گروه اجازه بازگشت نداد و از آنها خواست تا در لیبی بمانند. دولت کره شمالی از این واهمه داشت که این گروه پس از ورود به کشور، دیده ها و شنیده های خود را به مردم کره شمالی منتقل کنند.

تنها کمتر از یک درصد از کل جمعیت ۲۴میلیونی کره شمالی از تلفن همراه استفاده می کنند. هیچ یک از شبکه های اجتماعی در این کشور فعال نیست و برنامه های خبری شبکه های تلویزیونی بین المللی نیز در این کشور پخش نمی شود. با وجود تمامی این تدابیر، دولت کره شمالی باز هم نگران این است که موج بیداری اسلامی کشورهای عربی به کره شمالی نیز راه پیدا کند و دلیل این مسئله را تنها باید در فراگیری و تاثیرگذاری ابزارهای مدرن رسانه ای جست وجو کرد.

ما در دنیایی تازه قرار گرفته ایم که قواعد بازی در آن به کلی تغییر کرده است. جهان خود دائما در حال بازسازی و دگرگونی است و ما هنوز به خوبی با تمامی ابعاد جنبش بیداری اسلامی کشورهای عربی آشنا نشده ایم. اگر به سیاست های در پیش گرفته شده توسط دولت های عربی و وقایع اخیر این کشورها نگاه کنیم، متوجه می شویم که جنگ نرم اکنون به یکی از مهم ترین دغدغه های این دولت ها تبدیل شده و بسیاری از سیاست های خود را برمبنای آن تنظیم می کنند.

هرکس که بتواند به بهترین و موثرترین شکل این ابزارهای مدرن را به کار بگیرد، برگ برنده در دستان اوست.