|
|
|
|
دربارهٔ وضع بنّايان دوره
اسلامى و درخصوص تربيت آنها و
روشهاى طراحى و ساختمان آگاهى
کمى داريم. معماران اسلامى
نامهاى خود را روى بناهايى که
برپا کردهاند، ثبت ننمودهاند.
واژهٔ معمار از ريشهٔ عَمَر است و
به معنى آباد کردن. شکل ديگر آن
عبارت است به معنى ساختمان؛ اين
اصطلاح اغلب مربوط به دورهٔ صفويه
است.
| |
|
|
|
در اينجا نام برخى از معماران
دورهٔ اسلامى را با اثر يا آثارشان
ذکر مىکنيم:
| |
|
|
|
- ابراهيم بن استاد اسماعيل
بنّاى اصفهانى / نام اين استاد در
ايوان جنوبى مسجد جامع اصفهان
آمده است. / سده يازدهم
| |
|
|
|
- ابوالحسن (حاجي) معمارنوايى /
حاجى ابوالحسن نوايى از جمله
بنّايانى بود که از حدود سال ۱۲۸۲
هـ . ق زيردست محمد حسنخان
صنيعالدوله (اعتمادالسلطنه
بعدي) در باغها و کاخهاى سلطنتى
کار مىکرد و در سال ۱۳۰۰ هـ .ق
معمارباشى دربار شد و سپس به لقب
صنيعالملکى مفتخر گرديد و ثروت
و شهرتى به دست آورد. طرح و معمارى
تالار سلام و تالار آيينه و
سرسراها و حوضخانهها و اندرون و
حرمخانه گلستان از اوست و نام او
بر ديوارهاى شرقى و غربى تالار
آيينه ديده مىشود. / سدهٔ سيزدهم
| |
|
|
|
- ابوالحسن کارون / معمار ايوان
جنوبى مدرسه در مسجد جامع اصفهان. /
۷۶۸ هـ . ق
| |
|
|
|
- ابومنصور / معمار سهگنبد شهر
اروميه. / ۵۸۰ هـ .ق
| |
|
|
|
- احمد بن محمد / معمار گنبد
کبود مراغه / ۵۹۳ هـ .ق
| |
|
|
|
- بدرالدين تبريزى / معمار قبه
کبود و مقبره مولانا جلالالدين
رومى در قونيه / ۶۷۳ هـ . ق
| |
|
|
|
- بدر / معمار و گچبر محراب مسجد
جامع اصفهان / ۷۱۰ هـ . ق
| |
|
|
|
- تقى سلطان قمى / معمار مدرسه
فيضيه قم / ۹۳۹ هـ . ق
| |
|
|
|
- جعفرخان / ميرزا جعفرخان
معمار فرزند استاد غلامرضا معمار
عهد زنديه است. وى در عهد فتحعلى شاه
و اوايل سلطنت ناصرالدين شاه
معمارباشى دولت بود. / سده سيزدهم
| |
|
|
|
- حاجى بنّا / معمار مقبره
ملاحسن کاشى در سلطانيه / ۹۷۳ هـ . ق
| |
|
|
|
- حسينعلى / بنّا و سازنده گنبد
امامزاده اسماعيل در اصفهان
| |
|
|
|
- حيدرعلى (استاد) معمار
اصفهانى / پدر آقا اسماعيل معمار،
متخلص به کاشف که به ملازمت
شاهعباس صفوى دست از کار کشيده
بود. / سده يازدهم
| |
|
|
|
- زينالعابدين معمار / معمار
مسجد جامع اروميه / سده هفتم
| |
|
|
|
- ساقى (ميرزا شاه حسين) معمار /
معمار معاصر شاه اسماعيل صفوى که
شعر مىسرود و به وزارت رسيد / سده
دهم
| |
|
|
|
- سعد بن محمد کدوک البنّاى
يزدى / معمار گنبد جامع يزد / ۷۷۷ هـ . ق
| |
|
|
|
- سعيد بن جعفر البنّا / معمار
برج فيروزآباد فارس / سده ششم
| |
|
|
|
- سلطان حسين بنا (استاد) قمى /
معمار آستانه امام موسى کاظم (ع) و
امام محمد جواد (ع) در عراق که به امر
پادشاه صفوى ساخته شد.
| |
|
|
|
- سلطان محمد يزدى / معمار حمام
و کاروانسراى گنجعلىخان در کرمان
/ سده يازدهم
| |
|
|
|
- سلطان محمود (استاد) / معمار
بقعه امام موسى کاظم (ع) و امام محمد
جواد (ع)
| |
|
|
|
- شمسالدين محمد تبريزى /
معمار مسجد شاه مشهد / ۸۵۵ هـ .ق
| |
|
|
|
- ... شيرازى معمار / معمار
کاروانسراى نزديک آرامگاه کوروش
در پاسارگاد / سده هشتم
| |
|
|
|
- عبداللهخان معمار / از
معماران مشهور عهد فتحعلىشاه و
اوايل ناصرالدينشاه بود. ”عمارت
چشمه“ در کاخ گلستان به معمارى او
ساخته شد و نيز ارگ تهران را به
اميرکبير در سال ۱۲۶۷ تجديد عمارت
کرد./ سده سيزدهم
| |
|
|
|
- عبدالله امد مريه (؟) / معمار
مشهد على بن موسىالرضا در مشهد /
۵۱۲ هـ . ق
| |
|
|
|
- على (استاد) بنا / نام اين استاد
در مسجد گوهرشاد و مشهد با رقم
(استاد على بنا ۱۰۵۲) ديده مىشود. /
سده يازدهم
| |
|
|
|
- على بن محمد بن حسين بن شاه
البّنا / معمار و بنّاى مقبره پير
علمدار در دامغان / ۴۱۷ هـ . ق
| |
|
|
|
- علىاکبر (استاد) مهندس و
معمارباشى اصفهانى / مسجد جامع
کبير اصفهان واقع در ميدان نقش
جهان، به معمارى او، به امر
شاهعباس صفوى به اتمام رسيده است. /
سده يازدهم
| |
|
|
|
- على محمد (استاد) صانعى
معمارباشى / يکى از معماران معروف و
برجستهٔ تهران بشمار مىآيد و او
کسى بود که به ابتکار شخصى خود
انقلاب و تجددى در کار ساختمانى در
تهران ايجاد کرد و سبک مختلط
معمارى ايرانى و فرنگى را پيش از هر
کس در ايران رايج کرد. اشتهار فنى و
صنعتى او از دوره مظفرالدين شاه
شروع مىشود. او سازندهٔ دودکش
هفده مترى ضرابخانه است. و نيز کاخ
جعفر قليخان اسعد (سردار اسعد) را
ساخته که اکنون باشگاه بانک ملى
ايران است. معمارباشى به سال ۱۳۲۷
هـ . ش در تهران درگذشت. / سده چهاردهم
| |
|
|
|
- غلامرضاى تبريزى (استاد) /
معمار معروف عهد کريمخان زند
بودکه به امر او حصار و خندق دور
تهران را ساختهاند. او با خاندان
زند خويشى داشت و فرزند او حاجى
ميرزا جعفرخان معمار مشهور عهد
فتحعلىشاه و اوايل سلطنت
ناصرالدينشاه است. / سده دوازدهم
| |
|
|
|
- فخرالدين عبدالوهاب شيرازى /
بناى محراب مدرسه جامع اصفهان / ۹۶۸
هـ .ق
| |
|
|
|
- قوامالدين (استاد) شيرازى /
معمار بزرگ و مشهور دوران شاهرخ
تيمورى طراح و معمار مسجد گوهرشاد
در مشهد مورخ ۸۲۱ هـ . ق و معمار مصلاى
هرات که به سال ۱۳۰۳ هـ . ق به امر امير
عبدالرحمن خان ويران شد و خانقاه
مدرسه هرات و آغاز ساختمان مسجد
خرگرد که به سال ۸۴۸ هـ . ق به دست
غياثالدين شيرازى به اتمام رسيد. /
سده نهم
| |
|
|
|
- مجيد (القاضى الجليل - البنّا) /
معمار مسجد جامع کاشان / ۴۶۶ هـ . ق
| |
|
|
|
- محمد شيرازى (استاد) / معمار
آستانه قم (صحن جديد) به دستور ميرزا
على اصغر خان اتابک. / سده چهاردهم
| |
|
|
|
- محمد بن حسن بن ابىطالب
المهندس بنّاى الدامغانى / معمار و
سازنده و گچبر مقبرهٔ با يزيد
بسطامى در بسطام مورخ ۷۲۳ هـ .ق / سده
هشتم
| |
|
|
|
- محمد ابراهيم خان معمارباشى
”وزير نظام“ / اين معمار فرزند
محمدتقى خان آذربايجانى بود که در
عهد محمدشاه منصب معمارباشى گرى
دولت را داشت. بناى تکيه سيد
نصرالدين يا ناصرالدين در تهران و
ميدان توپخانه بهدست او انجام
يافته است. / سده سيزدهم
| |
|
|
|
- محمدرضا بن استاد حسن بنّاى
اصفهانى / اين استاد معمار مسجد شيخ
لطفالله اصفهان است که به سال
۱۰۲۸ هـ . ق تمام يافته است. / سده
يازدهم
| |
|
|
|
- محمد بن محمد البنّا / معمار
مسجد جامع اردستان / ۵۵۵ هـ . ق
| |
|
|
|
- محمود ايزدى / کمالالدين
محمود ايزدي، سازنده يا طلاکار
گنبد طلاى صحن کهنه آستانه رضوى در
مشهد / ۱۰۱۵ هـ .ق
| |
|
|
|
بدليل ويرانى بسيارى از
بناها که احتمالاً نام برخى
معماران بر آنها ثبت بوده است و نيز
عدم توجه نويسندگان و
تاريخنگاران گذشته به ثبت و ضبط
نام معماران و نيز موارد زيادى که
خود هنرمندان نام خود را بر بناها
ثبت ننمودهاند. اطلاعات کافى از
شرح حال و طرز کار و نمونه آثار اين
هنرمندان وجود ندارد. اما آنچه در
کتاب جغرافياى اصفهان نوشتهٔ
ميرزا حسين خان تحويلدار آمده
چنين است:
| |
|
|
|
”جماعت معمار، قديم در اصفهان
بسيار بودند، يعنى چنانچه در
تواريخ نوشته شده اين ولايت در عهد
صفويه دوازده هزار نفر معمار قلمى
(مهندس) داشته و اين زمان منحصر شده
است به چهار پنچ نفر.“
| |
|
|
|
اما آنچه از آمار و اطلاعات در
دست است حاکى از آن است که بيشترين
معماران در درجه اول در شهر اصفهان
و سپس آذربايجان و بعد خراسان و
فارس و يزد و قم و کاشان بودهاند. و
بيشترين فعاليت معماران و بنّايان
در سده سيزدهم هجرى و پس از آن
بهترتيب در سدههاى يازدهم، نهم،
هشتم، دهم، چهاردهم، ششم و پنجم
بوده است.
| |
|
پشتیبانی 
خبرنامه
عضویت ویژه
اخبار داغ
راهنما
RSS
English
Locked
دریافت Toolbar آفتاب 
